هورمون آنتی مولرین؛ افسانه‌ها و حقایق

خلاصه مطالب

• آزمایش AMH نشانگر تعداد تخمک است، نه کیفیت آن:
  بنابر اظهارات کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) و انجمن باروری و جنین‌شناسی اروپا (ESHRE)، آزمایش خون AMH نشان می‌دهد که چه تعداد فولیکول کوچک در تخمدان‌ها باقی مانده است. این آزمایش اطلاعاتی در مورد کیفیت تخمک ارائه نمی‌دهد و میزان بارداری طبیعی را در زنانی که چرخه‌های منظمی دارند نیز پیش‌بینی نمی‌کند.
• بازه‌های سنی خاص مهم هستند:
  مقایسه نتایج با نتایج زنان همسن بسیار حیاتی است؛ زیرا سطح AMH به طور طبیعی با افزایش سن کاهش می‌یابد. برای مثال، میانگین AMH در ۲۵ سالگی ۳.۰۳ نانوگرم در میلی‌لیتر است که در ۴۴ سالگی به ۰.۳۱ نانوگرم در میلی‌لیتر کاهش می‌یابد.
• قرص ضدبارداری باعث کاهش موقتی سطح AMH می‌شود:
  داروهای ضدبارداری خوراکی ترکیبی (COC) ممکن است باعث کاهش موقت سطح AMH شوند. AMH معمولاً پس از قطع دارو حدود ۵۳٪ افزایش می‌یابد. توصیه می‌شود حداقل دو ماه پس از آخرین زمان مصرف قرص ضدبارداری، اقدام به انجام آزمایش شود تا میزان دقیق AMH مشخص شود.
• ویتامین D تقویت کننده میزان AMH نیست:
  ویتامین D برای سلامت باروری بسیار مهم است، با این حال مطالعات نشان داده‌اند که مکمل‌های ویتامین D سطح AMH را افزایش نمی‌دهند.
• آزمایش AMH در پسران:
  هورمون آنتی مولرین توسط سلول‌های سرتولی در نوزادان و کودکان پسر تولید می‌شود. آزمایش AMH به پزشکان کمک می‌کند تا بین بیضه‌های نزول نکرده و نابالغ تمایز قائل شوند و می‌توان از آن برای تشخیص چندین اختلال رشد جنسی مختلف استفاده کرد.

مقدمه

[آزمایش هورمون آنتی مولرین] (AMH) یک نوع آزمایش خون است که به طور گسترده برای ارزیابی سلامت باروری استفاده می‌شود. اما نتایج آن در میان عامه مردم به اشتباه تفسیر و برداشت می‌شود. پایین بودن سطح آنتی مولرین تنها یکی از عوامل موثر در بارداری است؛ از این رو، نتیجه آزمایش باعث ایجاد نگرانی‌های غیرضروری می‌شود. این آزمایش احتمال بارداری طبیعی شما را پیش‌بینی نمی‌کند، اما در مورد ذخیره تخمدان شما (تعداد تخمک‌های باقی‌مانده) -و نه کیفیت تخمک‌ها- اطلاعات کافی ارائه می‌دهد. AMH نشانگری مهم برای تنظیم درمان‌های باروری مانند IVF است که می‌تواند به طور موقت با کنترل بارداری سرکوب شود. همچنین، این هورمون در تشخیص برخی از بیماری‌های دوران کودکی در مردان نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مقاله کوتاه، سعی کرده‌ایم درباره هورمون آنتی مولرین (AMH) و مواردی که اندازه‌گیری می‌کند صحبت کنیم و به شما در تفسیر آزمایش AMH و درک نتایج آن کمک کنیم.

هورمون آنتی مولرین (AMH) چیست و چگونه آن را اندازه‌گیری می‌کنند؟

هورمون آنتی مولرین پروتئینی است که توسط سلول‌های گرانولوزای فولیکول‌های کوچک تخمدان تولید می‌شود. این سلول‌ها عضوی از خانواده فاکتور رشد تغییر دهنده بتا (TGF-β) هستند. معمولاً برای اندازه‌گیری میزان این هورمون در محیط آزمایشگاهی، از [کیت سنجش AMH] با کیفیت و استاندارد استفاده می‌شود تا از افزایش خطاهای احتمالی در نتایج آزمایش جلوگیری شود.

تاثیرات هورمون آنتی مولرین بر روی تخمدان

• جلوگیری از جذب بیش از حد فولیکول‌ها: در واقع، AMH به عنوان یک ترمز عمل می‌کند و از رشد همزمان تعداد زیادی فولیکول نهفته جلوگیری می‌کند.
• تنظیم حساسیت FSH: این هورمون حساسیت فولیکول‌های در حال رشد را به هورمون محرک فولیکول (FSH) کاهش می‌دهد تا بدن بتواند تعداد بهینه فولیکول‌ها را برای بالغ شدن در هر چرخه انتخاب کند.
• پایداری در طول چرخه قاعدگی: برخلاف FSH، LH و استرادیول که در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کنند، سطح AMH پایدار است؛ بنابراین، می‌توان در هر روزی از چرخه قاعدگی، اقدام به نمونه‌گیری خون کرد.

سطح AMH و ناباروری

اگرچه «سطح AMH پایین» می‌تواند اضطراب‌آور باشد، اما نشانه‌ای از ناباروری نیست. در واقع، آزمایش AMH برای پیش‌بینی درصد موفقیت درمان‌های باروری مانند IVF مفید است. این امر به پزشکان در انتخاب دوز صحیح دارو کمک می‌کند. استفاده از دوز مناسب در افزایش حداکثری تخمک‌های بازیابی شده، بدون ایجاد تحریک بیش از حد یا ایجاد واکنش ضعیف‌تر از حد انتظار موثر است.

مواردی که نباید در نتیجه آزمایش AMH دنبال آن‌ها باشیم

این آزمایش کیفیت تخمک، سلامت کروموزومی یا احتمال بارداری طبیعی در صورت منظم بودن چرخه‌های قاعدگی را نشان نمی‌دهد. در واقع سن، و نه سطح AMH بر کیفیت تخمک تأثیر می‌گذارد. بنابراین، سطح AMH پایین در یک خانم ۲۸ ساله به این معنی است که او تخمک‌های کمتری دارد، اما ممکن است کیفیت آن‌ها از تخمک‌های یک خانم ۴۲ ساله با همان مقدار AMH بهتر باشد.

محدوده‌های مرجع مرتبط با سن در آزمایش AMH

سطح AMH باید متناسب با سن تنظیم شود. در جدول زیر میزان نرمال AMH بر اساس سن (بر حسب نانوگرم در میلی‌لیتر) آورده شده است:

پزشکان برای کمک به برنامه‌ریزی و حفظ باروری بالقوه (مثلاً انجماد تخمک)، بررسی می‌کنند که شما در کجای این محدوده‌ها قرار دارید.

روش‌های پیشگیری از بارداری و سرکوب موقت AMH

• تأثیر قرص ضدبارداری: مصرف قرص ضدبارداری به طور موقت سطح AMH و تعداد فولیکول‌های قابل مشاهده را کاهش می‌دهد [1].
• بازگشت سطح هورمون: پس از قطع مصرف طولانی مدت داروهای ضدبارداری، سطح هورمون AMH حدود ۵۳٪ و تعداد فولیکول‌ها ۴۱٪ افزایش می‌یابد [1].

مناسب‌ترین زمان انجام آزمایش

پس از قطع مصرف دارو، باید حداقل ۲ ماه تا انجام آزمایش وقفه بیفتد؛ در غیر این صورت، ممکن است در نتایج آزمایش، به اشتباه کاهش ذخیره تخمدان تشخیص داده شود [1].

افسانه تاثیر ویتامین D بر میزان AMH

گیرنده‌های ویتامین D در بافت تخمدان یافت می‌شوند و مصرف ویتامین D برای سلامت باروری مهم است. با این حال، تحقیقات هیچ افزایش قابل‌توجهی در میزان AMH بر اثر مصرف مکمل ویتامین D نشان نداده است [2]. اگرچه رفع کمبود برای سلامت کلی و تولید مثلی مفید است، اما تاثیری در تقویت AMH و افزایش ذخایر تخمک ندارد [2].

اهمیت هورمون آنتی مولرین در طب اطفال و مردان

وجود AMH همچنین برای رشد مردان حیاتی است. این هورمون توسط سلول‌های سرتولی در جنین نر تولید می‌شود و باعث تحلیل مجاری مولرین می‌شود که در صورت عدم تحلیل، به رحم و لوله‌های فالوپ تبدیل می‌شوند.

تشخیص کریپتورکیدیسم

آزمایش AMH در کودکان پسر و نوزادانی که بیضه‌های غیرقابل لمس دارند، می‌تواند به تمایز بین سندرم ناپدید شدن بیضه و وجود بافت بیضه کمک کند [4].

اختلالات رشد جنسی

در نوزادانی که دستگاه تناسلی مبهم یا مشکوک به سندرم مجرای مولرین پایدار (PMDS) دارند، از آزمایش AMH برای ارزیابی عملکرد سلول‌های سرتولی استفاده می‌شود [4].

نتیجه‌گیری

آزمایش هورمون آنتی مولرین (AMH) تنها قطعه‌ای از یک پازل است. این آزمایش نمی‌تواند به شما در تشخیص زمان بارداری یا امکان آن کمکی کند و درمان‌های سریع مانند استفاده از مکمل‌های ویتامین D نمی‌توانند سطح هورمون شما را افزایش دهند. اما این آزمایش می‌تواند به بیمار و پزشک تصویری واضح و ثابت از ذخیره تخمدان ارائه دهد. این اطلاعات می‌تواند راهنمای حرکت بعدی بیمار باشد؛ از جمله تغییر در اجرای برنامه IVF یا قطع مصرف دارو جهت آزمایش مجدد. با این اطلاعات، می‌توان تصمیمات مربوط به باروری را با وضوح، اطمینان بیشتر و شک و تردید کمتری گرفت [5].

منابع و مآخذ

1. Ovarian Reserve Markers Post-COC Discontinuation: Human Reproduction / PubMed (NCBI)
2. Vitamin D Supplementation & AMH Meta-Analysis: Frontiers in Endocrinology / PubMed
3. Population-Based Age-Specific Reference Percentiles for AMH: Clinical Chemistry & Endocrinology Studies / PubMed
4. Anti-Müllerian Hormone, Testicular Descent, and Cryptorchidism: Frontiers in Endocrinology (Rey & Grinspon) / PubMed
5. Ovarian Reserve Testing Guidelines: American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) & European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE)